3 лаштык.

Колыштын ынгылымаш.

    1.Посмотрите отрывок из кинофильма С.Николаева «Салика».https://youtu.be/uqVZ5Bqu724

 

    2. Ответьте на вопросы:

       *Каков принцип работы водяной мельницы?

      *Чем отличается принцип работы  ветряной мельницы?

      Для правильного ответа используйте дополнительный материал.

                                                                     Вӓкш.

          Мӓ донына вӹд дон мардеж вим кычылташ кок йиш вӓкш ылын.Тӹштӹ пӹрцӹм янгыштенӹт, мижӹм лӱлӹнӹт, просым ирӹктенӹт. Пӹтӓрижӹ вӹд вӓкш сола йӹдеок ылын, варажы тӹдӹм иктӹ-кокты рӓдӹ колхозеш  коденӹт. Йынгыштат шукы вӹд вӓкш ылын.

    Рекӓ уке гӹньӹ, пӱӓм йори пӱэнӹт. Вӓкш пӱӓ туре кок сирӹм кужы тум мӓнгӹвлӓ доно, лоэш сӓвӹвлӓ доно кок монгыр гӹцӓт кычыктымы, ӓрӹмӹ. Ти кок ло пындашеш, вӹд ӹнжӹ мышкын ке манын, тенгеок пренявлӓ доно кычыктымы. Пренявлӓм рокыш шин пырымы, весӹвлӓм тореш пиштӹмӹ. Имнин арававлӓэш рокым шыпштенӹт, пӱӓ анзыкы йӧренӹт.. Пӱӓ гӹц ӓнгӹр вӹд вал мычкы вӓкшкуды монгырыш йоген.  Вӓкш аравашты лотоквлӓ ганьым вӹд кашталаш ӹштӹмы. Тӹшӓк вӹд погынен дӓ аравам сӓртен. Арава сӓрнӹмӓшеш лашашым янгыштымы кӱ сӓрнен, дӓ лашаш ларыш йоген.

             Мардеж вӓкш янгышташ, мижӹм лӱлаш мардежӹн вим кычылтын. Тиштӹжӹ ӹнде шӹдӹрвлӓ кӱвлӓм сӓртенӹт. Мардеж вӓкшӹн нӹл кого пылевлӓэш тӹкнӓ, нӹнӹм пӧрдеш, шӹдӹрвлӓм ӱлӹкӹлӓ сӓртӓ. Техень вӓкшӹм Козьмодемьянск халан этногрфический музейӹштӹ ужаш лиэш.

    Вӓкшкуды кок пачашан ылын. Кӱшнӹ пӹрцӹ мешӓквлӓ ылыныт. Пӹрцӹм опталаш седӹрӓшты кӱвлӓ туре ыраж ылын. Ти ыраж туре ханга гӹц кырышым ӹштӹмӹ. Тӹдӹм потолыкеш кычыктымы. Ик монгыреш цӹнгӹрӹм(кӹртни маклакам) сӓкӹмӹ. Тӹдӹ сӓрнӹш кӱ вӹлӓн тӹкнӓ дӓ тьоргым юкым лыктеш. Тенге кырышышты пӹрцӹ ылмым пӓлӹмӹлӓ. Кырыш ӱлнӹ ыраж улы, тӹдӹ мычкы пӹрцӹ кок кӱ лош йоген кеӓ дӓ янгышталтеш.

 

 

 

 

 

 

2 лаштык.

Попымаш.

 

	1.  Тенге  мам янгыштенӹт? Техень вӓкшӹм кышты кычылтыныт?
	2.  Вӓкшӹн нӹл кого пылежӹ  малан келеш?
	3.  Шамаквлӓм ынгылдарыда: «Пӱӓ гӹц ӓнгӹр вӹд вал мычкы  вӓкшкуды монгырыш йоген»

 

1 лаштык.

Лыдмаш.

   1.Прочитайте отрывок из биографии известного горномарийского писателя  В.Сузы.         

   В.Сузы( Семенов Владимир Павлович) 1913 ин 15 июльын Сарапай солаэш   шачын. Незер тетя кок тӹлзӓшок ӓтяде киэн кодын. Вараш ӓтя сага нӹл и Климӓнсолашты ӹлен. Шукы нелӹм, ясым ужын, парвален ӹлӓш вӓрештӹн. Вараш ӓтяжӹ поктен лыкмыкы, икманярышты Козьмодемьянск халаштыш приютыш вӓрештеш. Изи годшы ӹлӹмӓшӹжӹ гишӓн «Вараш ӓтян пурыжы» произведеништӹжӹ попалтеш.

В.Сузы Шур мынастырьышты пиш страен тыменьӹн. Тӹнгӓлтӹш 4 классым кок иштӹ тымень пытӓрен. Семилеткым - вӹц иштӹ.

30-шы ивлӓн Козьмодемьянскыштыш педагогический техникумышты        тыменеш. Яжон рисуен, седӹндон соок редколлегин членжӹ ылын. Музыкымат яртен, гитарым шактен, колым лоаш пиш яратен. Такеш ак манеп: талантан эдем шукы статян талантан ылеш. Педтехникумымат 4 и вӓреш 2 иштӹ пӹтӓрен. Пединститутыш кен, но пӹтарен шоктыде: ясы лин.

Кого лимӹкӓт, шукы ясым тырхен. Вырсы жепӹн шифровальщик ылын. Икӓнӓ, ноябрь        тӹлзӹн, рекӓ гач ванжымы годым  шифровальный йӓшӹкшӹ вӹдыш вален кеен. Тӹдӹм ик  сутка вӹдӹштӹ кӹчӓлӹн, ӹшкежӓт ясы лин.

Вырсы гӹцӹн ясы лин толеш, но капитан звани доно.  Онгыштыжы медальвлӓ йӹлгӹжӹнӹт.

 Вара районный газет редакциштӹ, Учпедгизышты (Москвашты) пӓшӓлен.

Кырык мары книгӓ издательствышты вуйлатышы, редактор ылын. Шукы жеп «Ленин корны» газет редакциштӹ сӓрӹшӹ ылын. 1926 ин сирӓш тӹнгӓлӹн. Тӹдӹн творчествышты пасна вӓрӹм

 «Таган Стьопан», «Ӹлӹмӓш тымда» повестьвлӓ, «Ӹлӹмӓш корны», «Вӓкш янгышта» шайыштмашвлӓ йӓшнӓт.

2. Найдите в тексте предложения, отвечающие на вопросы.

* В какой деревне родился В.Сузы?

*Где учился?

*В каком произведении говорится о детских годах писателя?

3.Ознакомьтесь с биографией В.Сузы, пройдя по ссылке

http://marihistory.ru/index.php/2011-01-01-19-53-52/3585-2014-04-13-10-18-43

 

http://www.wikiwand.com/mrj/%D0%92%D0%BB%D0%B0%D0%B4%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%80_%D0%A1%D1%83%D0%B7%D1%8B

 

4. Назовите произведения В.Сузы.